Het was een klein berichtje in de media, maar een grote overwinning voor iedere wel denkende ruimtelijke ordenaar: dankzij een uitspraak van de Raad van State worden er In de Zuidplaspolder veel minder huizen gebouwd dan aanvankelijk gepland. Ik weet niet of de komst van Donner bij de Raad van State al tot een nieuwe koers heeft geleid, maar dit was een goed bericht.

De Zuidplaspolder is het laagste punt van Nederland, 6.76 meter onder NAP weggezakt in het Hollandse Laagveen nabij Gouda. Sinds Rotterdam het oog heeft laten vallen om in deze polder woningen te bouwen is de strijd losgebrand over de toekomst van het gebied. In mijn boek over de Ruimtelijke Canon van Nederland (2009) is de Zuidplaspolder opgenomen vanwege deze unieke strijd. All Gore heeft in An Inconvenient truth een perspectief van Nederland geschetst in het licht van de klimaatverandering. Amersfoort aan Zee en andere exotische locaties. De Zuidplaspolder kan dan gelden als diepzeelocatie. Lees meer »

Afgelopen zomer tijdens Europese top nummer zoveel was Mark Rutte € 50 miljard kwijt in een rekensommetje. Zondag bij Buitenhof toonde hij opnieuw zijn rekenvaardigheden. Ter rechtvaardiging van de stijging van de benzineprijs zei Rutte: “bij 130 kilometer bent u sneller thuis, dus rijdt u korter, en bent u minder benzine kwijt”. Als Johan Cruijff dit had gezegd, was het ongetwijfeld waar geweest, maar nu kwam het uit de mond van de premier.

Dat afstand en snelheid verschillende meeteenheden zijn, komt terug in de Cito-toets van groep 8. Het bracht me wel op de volgende vraag. Hoe zou het zijn met het inzicht van de premier in het verband tussen hypotkeekrenteaftrek  en staatskas? Het is duidelijk: hoe langer Rutte en de zijnen vasthouden aan de huidige aftrek van de hypotheekrente, hoe groter de schade voor de schatkist. 1) vanwege de renteaftrek van het bruto inkomen zelf, 2) omdat een stilstaande woningmarkt 1 a 2 procent nadelig effect heeft op de economische groei, 3) omdat de rating bureaus Nederland in het vizier hebben voor afwaardering van triple AAA vanwege de hoogte van de hypotheeschuld, en aangewakkerd door de renteaftrek, en 4) omdat ieder uur dat Rutte, u en ik zich hier mee bezig houden nu eenmaal geld kost. Moeilijke besluiten moet je zo snel mogelijk nemen, uitstel maakt de pijn alleen maar groter.

Benieuwd of Mark Rutte slaagt voor deze Cito toets

Je kon de afgelopen jaren geen vakblad overslaan of het ging over gebiedsontwikkeling; Integrale ontwikkeling door publieke en private partijen van een gebied van enige omvang, was dé methode voor ruimtelijke ontwikkeling van het vorige decennium. Iedere tijd heeft zijn eigen terminologie. Aangewakkerd door de crisis, kan ‘gebiedsontwikkeling’ langzamerhand worden bijgezet in het museum van vakjargon. Gebiedsontwikkelingen avant la lettre komt nauwelijks meer voor. Voorzichtig zijn de contouren te zien van nieuwe ontwikkelingsvormen die er voor in de plaats komen

Alles wijkt voor de Cashflow

Integrale gebiedsvisies worden nog volop gemaakt. Een visie hebben kost geen geld. Bij ontwikkeling, zodra er met euro’s gewapperd moet worden, valt het stil. Integrale gebiedsontwikkeling is uit de gratie. Bij gebrek aan investeringskapitaal moet alles wijken voor de cashflow. Een systeem waarbij het geld eerst verdiend moet worden, voor het mag worden uitgegeven, laat geen ruimte voor grote gebiedsontwikkelingen. Ruimtelijke belangen die geld kosten in plaats van geld opleveren, trekken al helemaal aan het kortste eind. Zo is de mislukte top in Durban het zoveelste bewijs dat Milieu ‘uit’ is. Zeker nu de grote winstmakers van gebiedsontwikkeling, kantoren en dure woningen, uit de gratie zijn, is er nauwelijks geld voor opgaven waar geld bij moet. Lees meer »

Met het voorstel van Kooprecht van sociale huurwoningen zet minister Liesbeth Spies de woningmarkt op de rand van de afgrond. Het is een wonderlijke eerste daad als nieuweling in het ambt van minister. Nu is het goed gebruik dat een nieuwe minister het ingezette beleid van haar voorganger overneemt, zeker als dat ook nog eens een partijgenoot is. In dit geval had Spies er beter aan gedaan om het wetsvoorstel onder de kerstboom rustig door te lezen en daarna gelijk met de kerstboom bij het grofvuil te zetten. Het is nog geen Driekoningen, dus het kan nog.

Massale kritiek

Minister Spies wil woningcorporaties verplichten om minimaal 75 procent van hun bezit te koop aan te bieden aan de huidige huurders. Zo ongeveer alle woningmarkt-watchers vielen over de minister heen. Volgens Hugo Priemus kan de maatregel de woningmarkt ontwrichten. Er staan al zoveel woningen te koop en nog verdere uitbreiding van het aanbod kan tot verdere prijsdaling leiden met alle gevolgen van dien. Mark Calon van Aedes noemt het een ‘zeer onverstandig besluit’. Volgens hem kunnen corporaties geen normale bedrijfsvoering runnen, met de verkoopplicht als Zwaard van Damocles van het hoofd. Lees meer »

Zoals de crisis ook winnaars oplevert, kennen groeiende steden verliezers. De laatste jaren is het inwoneraantal van steden in de Randstad, en vooral Amsterdam sterk gegroeid. De steden zelf wijzen vooral op de positieve kanten op de groei: werkgelegenheid, een goed imago, jonge bevolking, en ga zo maar door. De negatieve kanten worden mondjesmaat belicht en het liefst onder het tapijt geschoffeld.

Bij de economische crisis is het andersom: de positieve kanten van de crisis komen weinig aan bod. Afgelopen zaterdag las ik een interessant artikel in De Volkskrant over de zegeningen van de crisis: minder verslaafden, minder sterfgevallen, minder verkeersdoden, en nog zo meer. Lees meer »

De behandeling van de begroting voor de Woningmarkt liep uit op een algemene werkweigering van het Kabinet. Wat de oppositiepartijen ook aan voorstellen inbrachten, de coalitiepartijen hielden de rijen gesloten, en waren daar nog trots op ook. Of zoals woordvoerder Betty de Boer (VVD) het zei: we hebben een afspraak gemaakt met onze kiezers dat wij de hypotheekrenteaftrek in stand zullen laten en daar houden we ons aan. De dag komt eraan dat het Kabinet dit standpunt niet langer kan volhouden.

Op de wijze van Louis van Gaal

Met de terugkeer van Louis van Gaal naar Ajax, is het leuk om oude interviews terug te lezen. Een aanvaring tussen Van Gaal en een VI-journalist (in 1996) leverde de quote op: Ben ik nou degene die zo slim is of ben jij zo dom. Ik heb de oppositie deze quote tijdens de begrotingsbehandeling over de Woningmarkt niet horen gebruiken, maar hij hing wel in de lucht. Ik heb zelden zo’n kansloze stortvloed aan weggestemde voorstellen gezien. Wellicht had het meer indruk gemaakt als de oppositiepartijen net als Van Gaal wat meer gepeperde woorden hadden gebruikt. Het is om chagrijnig van te worden. Van bankier tot vakbond van wetenschapper tot marktkoopman: in de media laat iedereen zich uit dat fundamentele wijzigingen op de woningmarkt nodig zijn, maar het Kabinet weigert aan het werk te gaan. Lees meer »

Nederland is de wereldwijde nummer drie in leefkwaliteit. Alleen in Noorwegen en Australië is het beter toeven, zo blijkt uit de jaarlijkse Human Developement Index. Zo’n index bestaat uit een cocktail van factoren zoals, welvaart, levensverwachtingen, onderwijs en arbeid.

Over de factor arbeid van de gelukkige Nederlander verscheen afgelopen week een ander interessant onderzoek: thuiswerken draagt sterk bij aan het levensgeluk. Tegenwoordig werkt bijna 30 procent van de kantoorwerkers op locatie of thuis: gemiddeld 6,2 uur per week. De nieuwe werkers zijn vooral tevreden over het gevoel van vrijheid, meer tijd voor zichzelf en een beter evenwicht tussen werk en privé. En dan komt het. In een bijzinnetje van het rapport staat dat het nieuwe werken ook goed is voor de strijd tegen de files, dat het leidt tot minder CO2-uitstoot en dat het bespaart op dure kantoormeters.

In de jaren ’90 heetten de nieuwe werkers nog telewerkers. In die tijd organiseerde de overheid grote campagnes om telewerken te stimuleren. Niet vanwege de gelukkige werknemers, maar vooral in de strijd tegen de files. Wat in die tijd met postbus 51 filmpjes niet wilde lukken, komt nu wel van de grond. Omdat het leuk is. Lees meer »

Afgelopen september maakte het Kabinet de negen topsectoren  bekend, waar de komende periode extra geld in geïnvesteerd wordt. Voor AgroFood, Tuinbouw, High Tech, Energie, Logistiek, Creatieve Industrie, Life sciences, Chemie en Water geldt allen dat Nederland er een wereldwijde sterke positie in heeft, en wetenschap, bedrijfsleven en overheid samen werken bij innovatie.

De aanloop naar de bekendmaking van het lijstje van topsectoren was zoals altijd een duw- en trekwerk van jewelste. Ook nu weer staan de usuals suspects op de lijst, net als een plekje voor een outsider. Allemaal leuk en aardig die topsectoren, maar de Nederlandse economie draait vooral op huis- tuin en keukensectoren: van de overheid of zorgindustrie tot detailhandel en bouw. Bovendien, what’s in the name met topsector? Ik heb de gemiddelde deelnemer aan een TV-Quiz nog nooit vol trots horen vertellen over zijn of haar baan in de topsector AgroFood, waar iemand asperges steekt. Lees meer »

Ruimtelijke ontwikkeling in crisistijd: hopeloos of sprankje hoop?

De crisis houdt de ruimtelijke sector genadeloos in de greep. Toch doen betrokkenen verwoede pogingen een beeld op te roepen van een dynamische sector. De groeiende dagelijkse nieuwsstroom is gevuld met een overvloed aan lokale en erg kleinschalige ontwikkelingen. Nieuws over grote ruimtelijke projecten is spaarzaam. Grote veranderingen zijn nodig om de sector weer op gang te krijgen. Maar wie door de lokale bomen heen kijkt, ziet na even grasduinen toch prille sprietjes met nieuws over nieuwe ontwikkelingen. Even doorzetten dus.

Zonder schoenen doorgaan op de oude voet

Navelstaren is niet besteed aan de ruimtelijke sector. Ruimdenkers in de beroepsgroep zijn populairder dan doemdenkers. Voor praatjesmakers en mooiweerverkopers is altijd werk. Hoewel de ruimtelijke sector zich in de ernstigste crisis sinds decennia bevindt, wordt in de dagelijkse praktijk zo veel mogelijk doorgezet op oude voet. Maar terwijl oude verdienmodellen één voor één wegvallen, is het hondsmoeilijk om daar nieuwe voor in de plaats te stellen. Projecten laten zich niet meer dicht rekenen met extra kantoren, bedrijven, winkels of dure koopwoningen. Bijdragen uit het Grotestedenbeleid (GSB) en Investeringsfonds Stedelijke Vernieuwing (ISV) bestaan niet meer. Corporaties hebben zich overeten en banken draaien iedere investering drie keer om. Lees meer »

De Randstad zal de komende vijftien jaar groeien met 700.000 extra bewoners. Volgens een recent onderzoek van het Planbureau van de Leefomgeving zal de kloof groeien tussen steden en gebieden die groeien en landsdelen die krimpen. Het Planbureau maakt voor het onderzoek gebruik van de cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek. Het CBS: dat zijn rekenmeesters met modellen en geen waarzeggers met glazen bollen.

Het is niet dat ik de prognose niet geloof, maar het is wel zaak om deze kritisch te bekijken.

Behaalde resultaten uit het verleden……

De eerste belangrijke nuance is dat de Randstad NU flink groeit. De huidige spectaculaire groeicijfers kunnen niet linea recta worden doorgetrokken naar de toekomst. Iedereen met een beleggingshypotheek met woekerpolis zal deze bewering na drie jaar crisis kunnen herhalen. De kans dat de spectaculaire groei wordt afgeremd is groter dan dat deze zich voorzet. De druk op de woningmarkt in de Randstad versus relatief goedkope woningen in de provincie vormen op den duur altijd een nieuw evenwicht. Daarnaast laat een nieuwe trend van suburbanisatie en romantische reveil van de provincie zich niet voorspellen. In de jaren zestig en zeventig liepen de steden leeg, waarna ze decennia nodig om er weer bovenop te krabbelen. De geschiedenis herhaalt zich altijd. Waarom zou een dergelijke beweging zich niet opnieuw voordoen? Lees meer »